نقشه مغزی QEEG چیست؟
نقشه مغزی یا QEEG یک ابزار کمک تشخیصی است که فعالیت الکتریکی مغزی را در قالب الگوهای مشخصی اندازهگیری کرده و نمایش میدهد. وقتی میلیونها نورون درون سر شما با یکدیگر ارتباط برقرار میکنند یک فعالیت الکتریکی ایجاد میکنند که برآیند آنها در امواج مغزی دیده میشود.
امواج مغزی میتواند اطلاعات مهمی را در مورد عملکرد کلی مغز شما، از جمله سطح استرس، الگوهای فکری و احساسات و کیفیت خواب و … را آشکار کند. نحوه تعامل، تفکر، واکنش و به طور کلی رفتار ما از مغز ناشی میشود و بنابراین نحوه فعالیت مغز با علائمی مانند تکانشگری، عدم انعطافپذیری شناختی، اضطراب و … مرتبط است که برخی از الگوهای آن تاکنون مشخص شده و میتواند در تشخیص و درمان به ما کمک نمایند.
نقشه مغزی یک گام بسیار ارزشمند در ارزیابی است. میتواند نشان دهد که کدام نواحی در مغز کمتر یا بیشتر فعالیت میکنند و یا نواحی مختلف مغزی چگونه و تا چه اندازه با یکدیگر ارتباط برقرار میکنند. الگوهای متفاوت نقشه مغزی در علائم رفتاری مختلف، از ویژگیهایی مانند این موارد استخراج میشوند.
نقشه مغزی از بسیاری جهات میتواند مفید باشد، از جمله:
- شناسایی مشکلات شناختی و روانی و آسیبهای مغزی
- نشان دادن اینکه چگونه الگوهای امواج مغزی شما را میتوان بهبود بخشید که منجر به بهبود علائم رفتاری شود.
- پیشبینی پاسخ دارویی، مانند نحوه واکنش احتمالی شما به داروهای ضد افسردگی.
- ارائه اطلاعات ارزشمند در ایجاد یک برنامه درمانی شخصی برای کمک به تعادل مغز شما.
- پیگیری روند پیشرفت خود هنگام استفاده از درمانهای مختلف
- ارائه اطلاعات عینی مورد استفاده برای ایجاد برنامه نوروتراپی شخصیسازیشده
فرآیند نقشه مغزی به چه صورت است؟
یک ارزیابی نقشه مغزی معمولا ۳۰ تا ۴۵ دقیقه زمان میبرد. ابتدا شما روی یک صندلی راحت ثابت نشسته و کلاه ثبت مناسب شما روی سر شما قرار میگیرد. سپس یک ژل رسانا بر روی سوراخهایی که روی کلاه تعبیه شده است تزریق میشود که ارتباط میان الکترودهای روی کلاه و پوست سر به خوبی برقرار شود. (تزریق به پوست انجام نمیشود) سپس اپراتور از شما میخواهد که به مدت مشخصی با چشمان باز و بسته روی صندلی ثابت بمانید. پس از انجام فرآیند اطلاعات توسط متخصص به منظور بررسی صحت ثبت، ارزیابی شده و با استفاده از نرمافزار مخصوص گزارش نقشه مغزی ایجاد میشود.
نقشه مغزی QEEG برای چه کسانی مفید است؟
افرادی که با به نوعی اختلالات مغز و اعصاب و روان دست و پنجه نرم میکنند میتوانند از ارزیابی نقشه مغزی سود ببرند. یافتههای علمی بسیاری الگوهای نقشه مغزی را در اختلالات زیر استخراج کردهاند:
- بیشفعالی/نقص توجه یا ADHD
- افسردگی
- اضطراب
- مشکلات خواب
- وسواس
- اسکیزوفرنی
- آلزایمر
- مشکلات یادگیری کودکان
- طیف اوتیسم
نقشه مغزی از ایمنترین روشهای ارزیابی مغز است که برعکس تصویربرداری با اشعه X مانند CT Scan و یا PET، هیچ گونه عوارض جانبی ندارد و نیاز به تزریق هیچ مادهای نیست. محدودیتهای MRI در اجرا را ندارد و تجهیزات آن سبک و قابل حمل بوده که باعث میشود در دسترستر باشد. بنابراین آن را میتوان بر روی افراد در هر سنی (بزرگسالان، نوجوانان، کودکان و حتی نوزادان) انجام داد.
قبل از انجام نقشه مغزی چه نکاتی باید رعایت شود؟
برای اینکه فعالیت مغزی به طور صحیح ثبت شود و اطلاعاتی که گزارش نقشه مغزی در اختیار متخصص قرار میدهد قابل اعتماد باشد، نیاز است که شما مراحل آمادگی زیر را قبل از اجرای فرآیند انجام دهید:
- شب قبل خواب خوب و کافی داشته باشید.
- موهای سر خود را شسته و خشک نمایید و از هیچ گونه ژل و حالتدهنده استفاده ننمایید.
- از مصرف مواد مخدر و الکل …. ساعت پیش از انجام نقشه مغزی خودداری نمائید.
- در روز انجام نقشه مغزی از مصرف نوشیدنیهای کافئیندار ماننده قهوه، نوشیدنیهای انرژیزا و … خودداری نمائید.
- در صورت مصرف دارو، لیست داروها را در اختیار اپراتور قرار دهید و هیچ گونه تغییری در نحوه و میزان مصرف آنها بدون دستور پزشک ندهید.
سوالهای رایج:
۱. تفاوت نوار مغز و نقشه مغز چیست؟
نوار مغز شکل سنتی بررسی مغز است که در آن امواج مغزی خام توسط متخصص مغز و اعصاب به صورت چشمی تحلیل میشود. این شکل ارزیابی در اختلالات مغز و اعصاب مانند صرع و سکته مغزی مفید است اما به دلیل اینکه تفاوتهای امواج پیچیده مغزی تنها در شکل ظاهری آن مشخص نمیشود با استفاده از کامپیوتر این امواج پیچیده به امواج تشکیلدهنده تجزیه میشوند (مانند منشور که نور سفید را به نورهای تشکیلدهنده خود تجزیه میکند) و تنها در این صورت است که میتوان امواج مغزی را با دقت و جزییات بیشتر بررسی و تحلیل کرد.
۲. هزینه نقشه مغزی چقدر است؟
هزینه نقشه مغزی بر اساس تعرفه مصوب وزارت بهداشت تعیین میشود.
۳. عوارض نقشه مغزی چیست؟
نقشه مغزی از ایمنترین روشهای ارزیابی مغز است و هیچ گونه عوارضی ندارد. هیچ اشعهای به مغز وارد نمیشود و هیچ مادهای به بدن تزریق نمیشود. الکترودهای روی کلاه مانند گوشی معاینه پزشکی تنها امواج مغزی را ثبت میکنند.